Rozstanie małżonków rzadko kończy się na samym rozwodzie. Zwykle pozostaje jeszcze kwestia mieszkania, samochodu, oszczędności i wspólnie zaciągniętych zobowiązań. Wiele osób dopiero wtedy odkrywa, że po rozwodzie wspólność ustaje, ale majątek nadal wymaga formalnego podziału. Majątek można rozdzielić także w trakcie małżeństwa, na przykład po ustanowieniu rozdzielności majątkowej. Poniższy tekst wyjaśnia, co wchodzi w skład majątku wspólnego, jak wygląda rozliczenie u notariusza, jak przebiega postępowanie w sądzie oraz według jakich zasad dzieli się nieruchomości, ruchomości, oszczędności, nakłady i długi.
Majątek wspólny i osobisty małżonków w polskim prawie
Zasadą jest, że małżonkowie pozostają we wspólności ustawowej, o ile nie zawarli intercyzy. Do majątku wspólnego należą co do zasady przedmioty nabyte w czasie trwania małżeństwa przez oboje lub przez jedno z nich. Obejmuje to wynagrodzenie za pracę, dochody z działalności gospodarczej, a także środki zgromadzone na rachunkach, nawet jeśli figuruje na nich tylko jedno nazwisko.
Odrębny jest majątek osobisty. Zaliczają się do niego między innymi rzeczy nabyte przed ślubem, przedmioty otrzymane w drodze darowizny lub spadku, chyba że darczyńca albo spadkodawca postanowił inaczej, a także rzeczy służące do zaspokajania osobistych potrzeb jednego małżonka. Granica bywa sporna, gdy składniki osobiste zostały zasilone wspólnymi pieniędzmi, dlatego ustalenie ich pochodzenia jest często pierwszym etapem rozliczenia. Szczegółowe kwalifikacje w konkretnej sprawie ocenia prawnik na podstawie dokumentów.
Umowny podział majątku u notariusza krok po kroku
Gdy małżonkowie są zgodni co do tego, kto co otrzyma, najczęściej wybierają drogę umowną. Jest zwykle szybsza i mniej angażująca emocjonalnie niż spór w sądzie. Przy tym rozwiązaniu podział majątku Bydgoszcz może być przeprowadzony w formie umowy zawartej przed notariuszem, a jej treść strony ustalają samodzielnie lub z pomocą pełnomocników.
Przebieg wygląda zazwyczaj podobnie:
-
ustalenie składników majątku i ich wartości, często z pomocą rzeczoznawcy,
-
uzgodnienie, który składnik przypada któremu małżonkowi,
-
ustalenie ewentualnych dopłat wyrównujących różnice wartości,
-
przygotowanie projektu aktu notarialnego i zebranie dokumentów, w tym odpisu księgi wieczystej,
-
podpisanie umowy i wpisy w odpowiednich rejestrach.
Forma aktu notarialnego jest wymagana zawsze, gdy w skład majątku wchodzi nieruchomość. Przy samych ruchomościach i pieniądzach wystarczy zwykła umowa, choć wiele osób woli zachować większą pewność dowodową.
Jak wygląda postępowanie sądowe o podział majątku
Gdy porozumienie nie jest możliwe, wniosek składa się do sądu rejonowego. Postępowanie ma charakter nieprocesowy, a wniosek powinien wskazywać składniki majątku, ich wartość oraz propozycję sposobu podziału. Do sprawy dołącza się dokumenty, na przykład akty własności, umowy kredytowe, wyciągi z rachunków czy dowody nakładów.
Sąd ustala skład i wartość majątku, często korzystając z opinii biegłego. Uczestnicy mogą wskazywać dowody, przesłuchiwani bywają także świadkowie. Czas trwania zależy od liczby składników i stopnia sporu. Sprawa z jedną nieruchomością i brakiem konfliktów kończy się szybciej niż rozliczenie firmy, kilku mieszkań i długów. Można też w trakcie zawrzeć ugodę, którą sąd zatwierdza. Sąd może orzec o podziale majątku w wyroku rozwodowym, jeśli nie spowoduje to nadmiernej zwłoki w postępowaniu rozwodowym.
Sposoby podziału nieruchomości, ruchomości i oszczędności
Zasadą jest podział w równych udziałach, jednak sąd lub strony mogą ustalić nierówne udziały, jeżeli jeden z małżonków istotnie przyczynił się do powstania majątku w większym stopniu, a drugi uchylał się od obowiązków. Dla nieruchomości przewiduje się kilka rozwiązań: przyznanie jej jednemu z małżonków ze spłatą drugiego, sprzedaż i podział uzyskanej kwoty albo fizyczny podział, jeśli pozwala na to charakter lokalu lub działki.
Ruchomości, takie jak samochód, sprzęt czy meble, zwykle przypadają temu małżonkowi, który z nich korzysta, a różnicę wartości rozlicza się dopłatą. Oszczędności na rachunkach dzieli się według zgromadzonych sum, uwzględniając to, czy środki pochodziły z majątku wspólnego. Przy określaniu wartości bierze się pod uwagę stan składników z chwili ustania wspólności, a ceny z chwili orzekania.
Rozliczenie nakładów, długów i kredytów przy podziale
Przy podziale rozlicza się także nakłady z majątku wspólnego na majątek osobisty oraz odwrotnie. Typowy przykład to remont mieszkania należącego do jednego z małżonków, sfinansowany z pensji obojga. Drugi małżonek może żądać zwrotu odpowiedniej części, o ile nakłady da się wykazać fakturami, przelewami lub opinią biegłego. Rozliczeniu podlegają też pożytki i inne świadczenia, jeśli zostały poniesione z majątku wspólnego.
Odrębną kwestią są długi. Zobowiązania wobec banku lub innego wierzyciela nadal obciążają osoby, które je zaciągnęły, niezależnie od ustaleń między małżonkami. Podział między nimi wpływa na wzajemne rozliczenia, ale nie zmienia automatycznie sytuacji wobec banku, który musi na zmianę dłużnika wyrazić zgodę. Dlatego przy kredycie hipotecznym ustala się zazwyczaj, kto przejmie spłatę lub czy nieruchomość zostanie sprzedana. Szczegóły zależą od umowy kredytowej i warunków banku, dlatego warto je omówić z prawnikiem oraz instytucją finansową.